หลายคนเจอปัญหาเส้นใยหยากไย่ (Stringing) ผิวงานขรุขระ หรือชิ้นงานเปราะผิดปกติ แล้วไล่ปรับค่าใน Slicer อยู่นานโดยไม่ได้ผล ทั้งที่ต้นเหตุจริงอาจอยู่ที่ตัวเส้น Filament ที่ดูดความชื้นจากอากาศ ยิ่งในประเทศไทยที่อากาศชื้นเกือบทั้งปี การอบเส้นและการเก็บรักษาเส้นให้แห้งจึงเป็นพื้นฐานที่ผู้ใช้ 3D Printer ทุกระดับควรรู้ บทความนี้สรุปตั้งแต่เหตุผลที่ต้องอบ อาการที่บอกว่าเส้นชื้น ตารางอุณหภูมิและเวลาอบแยกตามวัสดุจากคำแนะนำของผู้ผลิต ไปจนถึงวิธีเก็บเส้นหลังอบเสร็จ
ทำไมเส้น Filament ต้องอบ
พลาสติกที่ใช้ทำเส้น Filament ส่วนใหญ่มีคุณสมบัติดูดความชื้น (Hygroscopic) มากน้อยต่างกันตามชนิดวัสดุ เมื่อเส้นที่อมน้ำถูกหลอมในหัวฉีดที่อุณหภูมิสูง น้ำในเนื้อพลาสติกจะกลายเป็นไอทันที เกิดฟองอากาศเล็กๆ ในเส้นที่ฉีดออกมา ทำให้การไหลของพลาสติกไม่สม่ำเสมอ ชั้นงานยึดกันได้ไม่เต็มที่ และผิวงานเสียรูป
ตามคู่มือของ Bambu Lab ความชื้นในเส้นทำให้เกิดปัญหาได้หลายแบบ ทั้ง Stringing เนื้อพลาสติกออกไม่พอ (Under-extrusion) ผิวมีรู ผิวหยาบ และความแข็งแรงของชิ้นงานลดลง และยิ่งความชื้นในอากาศสูงหรือเส้นถูกทิ้งไว้นาน อาการก็ยิ่งชัดขึ้น วัสดุกลุ่มไนลอน (PA, PAHT-CF), PC, TPU และวัสดุซัพพอร์ตละลายน้ำอย่าง PVA ไวต่อความชื้นเป็นพิเศษ จนผู้ผลิตระบุว่า "ต้องอบก่อนใช้" ส่วน PLA และ PETG ไวน้อยกว่าแต่ก็ได้ประโยชน์จากการอบเช่นกัน
อาการที่บอกว่าเส้น Filament ชื้น
ก่อนจะไปปรับค่าใน Slicer ลองสังเกตอาการเหล่านี้ ถ้าเจอหลายข้อพร้อมกัน มีโอกาสสูงที่เส้นจะชื้น
- มีเสียงแตกเปาะหรือเสียงฉ่าที่หัวฉีด ขณะดันเส้นออกมา เป็นเสียงของไอน้ำที่ระเหยออกจากพลาสติก
- Stringing มากผิดปกติ ทั้งที่ใช้ค่า Retraction เดิมที่เคยพิมพ์ได้ดี
- เส้นที่ฉีดออกมามีฟองหรือเป็นตุ่ม ผิวงานมีรูเล็กๆ หรือหยาบเป็นเม็ด
- พลาสติกไหลเยิ้มออกจากหัวฉีด (Oozing) มากกว่าปกติ
- ชิ้นงานดูเปราะหรือแตกตามแนวชั้น ง่ายกว่าที่ควรเป็น
- ตัวเส้นเปราะหักง่ายในม้วน โดยเฉพาะ PLA ที่ทิ้งไว้นอกถุงนานๆ
Creality แนะนำว่าวิธีตัดสินที่แม่นยำกว่าการดูตัวเลขความชื้นบนหน้าจอ คือการเทียบผลพิมพ์กับวัสดุชนิดเดียวกันที่แห้งแล้ว ถ้าอบแล้วอาการหายไป ก็ยืนยันได้ว่าปัญหาเกิดจากความชื้น
อุณหภูมิและเวลาอบเส้น Filament แยกตามวัสดุ
ตารางด้านล่างรวบรวมค่าแนะนำจากเอกสารทางการของสองแบรนด์ คือ Bambu Lab Wiki (ค่าสำหรับตู้อบลมร้อนแบบ Blast Drying Oven) และคู่มือเครื่องอบของ Creality (ค่าเริ่มต้นสำหรับเครื่องอบ Filament) ตัวเลขของแต่ละแบรนด์ต่างกันเล็กน้อย จึงควรใช้เป็นจุดเริ่มต้น และยึดค่าบนฉลากหรือเอกสารของยี่ห้อเส้นที่ใช้อยู่เป็นหลักเสมอ
| วัสดุ | ต้องอบก่อนใช้ (Bambu Lab) | Bambu Lab: อุณหภูมิ / เวลา | Creality: อุณหภูมิเริ่มต้น / เวลา |
|---|---|---|---|
| PLA, PLA-CF | แนะนำ | 50–60°C / 8 ชม. | 55°C / 8–12 ชม. |
| PETG, PETG-CF | แนะนำ | 60–70°C / 8 ชม. | 60°C / 8–12 ชม. (PETG) |
| ABS, ASA | แนะนำ | 75–85°C / 8 ชม. | 65°C / 8–12 ชม. |
| TPU | จำเป็น | 65–75°C / 8 ชม. | 70°C / 8–12 ชม. |
| PC | จำเป็น | 75–85°C / 8 ชม. | - |
| PA, PA-CF, PAHT-CF | จำเป็น | 75–85°C / 8–12 ชม. | 80–90°C / 8–12 ชม. (Nylon, PA, PA-CF) |
| PVA, BVOH | จำเป็น | 75–85°C / 8–12 ชม. | - |
ข้อควรระวังจากตาราง
- อย่านำอุณหภูมิหัวฉีดมาตั้งเป็นอุณหภูมิอบ อุณหภูมิอบต่ำกว่าอุณหภูมิพิมพ์มาก และถ้าตั้งสูงเกินไป เส้นอาจนิ่มจนติดกันเป็นก้อน
- ระวังแกนม้วน (Spool) แกนพลาสติกหรือกระดาษบางแบบทนร้อนได้น้อยกว่าตัวเส้น Creality เตือนว่าถ้าอุณหภูมิอบเกินที่แกนม้วนทนได้ แกนอาจบิดหรือละลาย ให้หยุดทันทีถ้าเห็นขอบม้วนโก่งหรือแกนเสียรูป
- เพิ่มเวลาดีกว่าเพิ่มความร้อน ถ้าอบแล้วยังไม่หาย ให้ขยายเวลาภายในขอบเขตที่ผู้ผลิตแนะนำ แทนการเร่งอุณหภูมิ
- PC อบซ้ำบ่อยแล้วเปราะได้ Bambu Lab แนะนำให้เก็บ PC ในภาชนะปิดพร้อมสารดูดความชื้นหลังอบทุกครั้ง และถ้าเก็บไว้ดี การอบซ้ำครั้งถัดไปอาจใช้เวลาเพียงประมาณ 2 ชั่วโมง
- ไม่ควรใช้ไมโครเวฟหรือเตาอบในครัว เพราะความร้อนไม่สม่ำเสมอ อาจทำให้เส้นบางส่วนเสียรูป
เลือกอุปกรณ์อบเส้นให้เหมาะกับการใช้งาน
เครื่องอบ Filament แบบหลายม้วน
สำหรับผู้ใช้ที่พิมพ์หลายวัสดุหรือใช้ระบบหลายสี Creality SpacePi X4 Filament Dryer อบได้ 4 ม้วนพร้อมกันในสองห้องอบที่ตั้งอุณหภูมิแยกกันได้ ทำความร้อนได้สูงสุด 85°C แต่ละห้องใช้ฮีตเตอร์ PTC 200W มีพัดลมไล่ความชื้น วาล์วทางเดียวและสารดูดความชื้นที่ฟื้นสภาพเองได้ รองรับม้วนขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 200 mm กว้างไม่เกิน 150 mm จุดเด่นคือสามารถอบ PA-CF ในห้องหนึ่ง และอบ TPU อีกห้องหนึ่งพร้อมกัน ทั้งยังป้อนเส้นออกไปพิมพ์ระหว่างอบได้ อุณหภูมิสูงสุด 85°C ครอบคลุมช่วงที่ Bambu Lab แนะนำสำหรับไนลอนและ PAHT-CF
เครื่องอบสำหรับม้วนใหญ่และงานต่อเนื่อง
ถ้าใช้ม้วนขนาด 3–5 kg หรือทำ Print Farm Creality Multi-kilo Filament Dryer รองรับม้วน 1, 2, 3 และ 5 kg ใช้ฮีตเตอร์ลมร้อน PTC 400W ปรับอุณหภูมิได้ 40–70°C และตั้งเวลาได้ 1–48 ชั่วโมง โมดูลความร้อนยังถอดออกไปใช้งานแบบอื่นได้ ข้อสังเกตคืออุณหภูมิสูงสุด 70°C เหมาะกับ PLA, PETG, TPU และ ABS/ASA ตามค่าเริ่มต้นของ Creality แต่ไนลอนหรือ PAHT-CF ที่ต้องการ 75–85°C ควรใช้เครื่องที่ทำความร้อนได้สูงกว่า
ระบบป้อนเส้นที่อบได้ในตัว
ฝั่ง Bambu Lab มีชุดป้อนเส้นที่ทำความร้อนได้ในตัว ได้แก่ AMS 2 Pro ที่อบได้สูงสุด 65°C และ AMS HT ที่อบได้สูงสุด 85°C ตามข้อมูลจากร้านค้าทางการของ Bambu Lab ส่วน AMS 2 Pro ระบุว่ายังไม่รองรับการอบไปพร้อมกับพิมพ์จากชุดเดียวกัน ควรตรวจเฟิร์มแวร์ล่าสุดก่อนวางแผนใช้งาน ระบบหลายสีของแต่ละแบรนด์มีข้อจำกัดต่างกัน อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ในบทความ เปรียบเทียบระบบพิมพ์หลายสี AMS, CFS และ CANVAS
อบบนฐานพิมพ์ (ทางเลือกฉุกเฉิน)
Bambu Lab ระบุวิธีอบบนฐานพิมพ์ (Heatbed) ไว้เป็นทางเลือก โดยใช้อุณหภูมิฐานสูงกว่าตู้อบ เช่น PLA ที่ 65–75°C นาน 12 ชั่วโมง ต้องปิดประตูและฝาเครื่อง ครอบม้วนด้วยกล่องบรรจุภัณฑ์ และพลิกม้วนระหว่างอบ วิธีนี้แห้งน้อยกว่าตู้อบและใช้เครื่องพิมพ์ไม่ได้ระหว่างอบ จึงเหมาะเป็นทางเลือกชั่วคราวมากกว่าวิธีหลัก
ขั้นตอนอบเส้นอย่างถูกวิธี
- ตรวจวัสดุและแกนม้วน อ่านฉลากว่าเป็นวัสดุอะไรและผู้ผลิตแนะนำอุณหภูมิเท่าไร ตรวจว่าแกนม้วนทนความร้อนช่วงนั้นได้
- ยึดปลายเส้นให้แน่น ปลายเส้นที่หลวมอาจคลายตัวและพันกันระหว่างหมุนหรืออบ
- ตั้งอุณหภูมิและเวลาตามตาราง เริ่มจากค่าต่ำในช่วงที่แนะนำ แล้วเพิ่มเวลาถ้าจำเป็น
- หลีกเลี่ยงการเปิดฝาระหว่างอบ อากาศชื้นจากภายนอกจะไหลเข้า และอุณหภูมิภายในต้องใช้เวลาไต่กลับขึ้นมา
- ย้ายเข้าที่เก็บแบบปิดทันทีหลังอบ หรือป้อนเส้นจากเครื่องอบเข้าเครื่องพิมพ์โดยตรง
การเก็บรักษาเส้น Filament หลังอบ
การอบช่วยไล่ความชื้นได้ แต่ถ้าเก็บไม่ดี เส้นจะดูดความชื้นกลับเร็วกว่าที่หลายคนคิด Bambu Lab ระบุว่าความชื้นในบ้านทั่วไปอยู่ราว 45–65% RH ขณะที่เส้นส่วนใหญ่ต้องการสภาพแวดล้อมต่ำกว่า 20% RH เพื่อคงความแห้งในระยะยาว ที่ความชื้นประมาณ 55% RH เส้นที่เพิ่งอบเสร็จอาจเริ่มดูดความชื้นกลับภายใน 2–12 ชั่วโมง และแม้ที่ 20% RH เส้นจะคงความแห้งได้ประมาณ 2–7 วันเท่านั้น
- ใช้กล่องหรือถุงสุญญากาศที่ปิดสนิท ใส่สารดูดความชื้น (Desiccant) และไฮโกรมิเตอร์ไว้ดูค่าความชื้น
- เปลี่ยนหรือฟื้นสภาพสารดูดความชื้นตามรอบ Bambu Lab แนะนำให้เปลี่ยนเมื่อเม็ดเปลี่ยนจากลักษณะผงเป็นก้อนหรือเหนียว
- ปิดฝาชุดป้อนเส้นให้สนิท ถ้าใช้ AMS หรือ CFS ควรใส่สารดูดความชื้นที่ยังใช้งานได้และปิดฝาทุกครั้ง
- เก็บเส้นที่ไม่ได้ใช้ในถุงเดิม พร้อมซองกันชื้น อย่าวางม้วนทิ้งไว้บนเครื่องข้ามวันโดยเฉพาะ TPU และไนลอน
- จดวันที่อบไว้บนม้วน ช่วยวางแผนว่าม้วนไหนควรอบใหม่ก่อนใช้งานสำคัญ
วัสดุที่ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษ
เส้นที่ผู้ผลิตจัดว่า "ต้องอบ" ได้แก่ TPU ไนลอน และวัสดุผสมไฟเบอร์บนฐานไนลอน เช่น Elegoo PAHT-CF ซึ่งเป็นวัสดุวิศวกรรมที่ความแข็งแรงลดลงชัดเจนเมื่อชื้น ส่วน Elegoo Rapid TPU 95A ทาง Elegoo ก็แนะนำให้อบเส้นก่อนพิมพ์เช่นกัน สำหรับวัสดุใช้งานทั่วไปอย่าง Elegoo Rapid PETG ถ้าเริ่มเห็น Stringing หรือผิวหยาบ การอบหนึ่งรอบมักช่วยได้มาก ผู้ที่ใช้วัสดุผสมคาร์บอนหรือใยแก้วสามารถอ่านต่อได้ที่ คู่มือเส้นผสมคาร์บอนและใยแก้ว
คำถามที่พบบ่อย
เส้น PLA ใหม่ที่เพิ่งแกะซองต้องอบไหม
ส่วนใหญ่ไม่จำเป็น ถ้าซองปิดสนิทและมีซองกันชื้นอยู่ด้านใน แต่ถ้าพิมพ์แล้วเจอ Stringing หรือได้ยินเสียงแตกที่หัวฉีด ให้อบตามค่าแนะนำก่อนไล่ปรับค่าอื่น
อบนานเกินไปจะเสียหายไหม
ถ้าอุณหภูมิอยู่ในช่วงที่ผู้ผลิตแนะนำ การอบนานขึ้นมักไม่ทำให้เส้นเสีย แต่ต้องระวังแกนม้วนที่ทนร้อนต่ำ และวัสดุบางชนิดอย่าง PC ที่อาจเปราะลงเมื่ออบซ้ำหลายรอบ
อบเสร็จแล้วต้องพิมพ์ทันทีไหม
ไม่จำเป็น แต่ควรเก็บในกล่องปิดสนิทพร้อมสารดูดความชื้นทันที หรือพิมพ์จากเครื่องอบโดยตรง เพราะในห้องที่ความชื้นประมาณ 55% RH เส้นอาจเริ่มดูดความชื้นกลับภายในไม่กี่ชั่วโมง
ใช้สารดูดความชื้นอย่างเดียวแทนการอบได้ไหม
สารดูดความชื้นช่วยรักษาเส้นที่แห้งอยู่แล้วให้แห้งต่อไป แต่ดึงความชื้นออกจากเส้นที่ชื้นแล้วได้ช้ามาก เส้นที่มีอาการชื้นจึงควรอบก่อน แล้วจึงเก็บพร้อมสารดูดความชื้น
ถ้าไม่แน่ใจว่าควรเลือกเครื่องอบรุ่นไหนให้เหมาะกับวัสดุและปริมาณงาน หรืออยากให้ช่วยวิเคราะห์ว่าปัญหาผิวงานเกิดจากเส้นชื้นหรือจากสาเหตุอื่น ทีมงาน 3D Printer Thai ยินดีให้คำปรึกษา ติดต่อทีมงานได้ที่นี่
